Èske Latè vrèman fè yon tou konplè bò Solèy la lè 1ye janvye ?

  

Chak ane, lè nou rive 1ye janvye, anpil moun selebre kòmansman yon nouvo ane. Nan lespri anpil moun, sa vle di Latè fèk fin fè yon tou konplè bò solèy la. Men, si nou gade kestyon sa a ak je syantifik, sitou astwonomi, reyalite a pi konplike pase sa.

1. Kijan Latè deplase toutbon bò solèy la

Latè ap vire bò solèy la sou yon òbit eliptik, jan lwa Kepler yo esplike l. Mouvman sa a se yon mouvman kontini, li pa janm kanpe, li pa gen yon pwen kote li “kòmanse” ni yon pwen kote li “fini”.

Latè pran anviwon :

365 jou

5 èdtan

48 minit

46 segonn

pou li fè yon revolisyon konplè. Tan sa a rele ane twopik, paske li baze sou retou solèy la nan menm pozisyon aparan li nan syèl la, anrapò ak sezon yo.

2. Kalandriye a se envansyon moun

Kalandriye n ap itilize jodi a (kalandriye gregoryen an) konte ane ki gen 365 jou, epi chak 4 ane yo ajoute yon jou anplis (ane bisèstil). Objektif sa a se ajiste diferans ki genyen ant tan reyèl Latè pran pou fè òbit li ak fason nou konte jou yo.

Sa vle di :  1ye janvye pa yon evènman astwonomik

Li pa koresponn ni ak yon solstis, ni ak yon ekinòks

 Se yon chwa istorik ak kiltirèl

3. Vrè repè astwonomik nan ane a

Nan astwonomi, nou pito sèvi ak repè natirèl ki gen rapò ak pozisyon Latè ak enklinezon aks li (≈ 23,5°). Repè sa yo se :

Ekinòks yo (mas ak septanm)

→ lajounen ak lannuit prèske menm longè

Solstis yo (jen ak desanm)

→ pi long jounen ak pi kout jounen nan ane a

Pami yo, ekinòks mas la (anviwon 20–21 mas) gen yon enpòtans espesyal, paske se nan moman sa a solèy la retounen nan menm pozisyon aparan li te ye ane anvan an. Se poutèt sa, sou plan syantifik, li se pi bon repè pou sik anyèl Latè a.

4. Poukisa ane a kòmanse 1ye janvye ?

Chwa 1ye janvye kòm kòmansman ane a pa gen rapò ak syans, men pito ak listwa, administrasyon ak kilti. Nan Ansyen Wòm, mwa janvye te dedye a dye Janus, dye chanjman ak nouvo kòmansman. Avèk tan, chwa sa a vin jeneralize an Ewòp, epi apre sa nan rès mond lan.

Kidonk, lè n ap selebre nouvèl ane a :

Latè pa “rekòmanse” vwayaj li

Li pa fèk fini òbit li

Li kontinye yon mouvman ki egziste depi plis pase 4,5 milya ane

5. Tan syantifik ak tan sosyal : de lojik diferan

Li enpòtan pou fè diferans ant :

tan astwonomik, ki depann de mouvman kò selès yo

tan sivil, ke sosyete moun òganize pou jere lavi chak jou

1ye janvye fè pati tan sivil la. Li gen anpil valè senbolik, men li pa yon repè fizik nan linivè a.

Konklizyon

Se pa egzat pou di : “Latè fè yon tou konplè bò solèy la le 1ye janvye.” An reyalite, mouvman Latè a pa gen ni kòmansman ni finisman klè. Nouvèl ane a se plis yon fason pou moun òganize tan, reflechi sou pase a, epi prepare lavni, pandan Latè, li menm, ap kontinye vire trankil bò solèy la, san li pa pran kont kalandriye nou yo.

Otè : John Masken LAROSE

 | jewològ| Pwofesè jewoloji | Kowòdonatè Nasyonal Sensibilizasyon Astwonomi (UAI)